Jou hart werk normaalweg soos ’n merkwaardig doeltreffende pomp. Met elke hartklop hou dit bloed deur jou liggaam aan die beweeg en vervoer dit suurstof na jou brein en ander lewensbelangrike organe.

Tydens hartstilstand hou die hart skielik op om bloed doeltreffend deur die liggaam te pomp. Die persoon raak bewusteloos en haal nie normaal asem nie. Omdat die normale bloedsomloop tot stilstand gekom het, ontvang die brein en ander organe nie meer die konstante toevoer van suurstofryke bloed wat hulle nodig het nie.

Dit is waarom hartstilstand so ’n tydkritieke noodgeval is. Die liggaam het nie skielik opgehou om suurstof nodig te hê nie. Dit het die meganisme verloor wat daardie suurstof normaalweg vervoer.

Wanneer jy met KPR begin en ferm in die middel van die borskas afdruk, verhoog elke drukking die druk binne die borskas en word die hart en omliggende strukture saamgepers. Dit help om bloed vorentoe deur die bloedsomloopstelsel te beweeg.

Net so belangrik is wat gebeur wanneer jy die drukking los. Wanneer die borskas toegelaat word om volledig na sy normale posisie terug te keer, kan die hart weer met bloed vul voordat die volgende borskasdruk toegepas word. Deur hierdie siklus aanhoudend te herhaal, word ’n klein maar belangrike mate van kunsmatige bloedsomloop geskep wanneer die hart dit nie meer self voldoende kan handhaaf nie.

Dit is waarom goeie KPR fisies inspannend is en waarom die diepte, tempo en gehalte van borskasdrukke belangrik is. Jy druk nie bloot op iemand se borskas nie. Jy help tydelik om een van die hart se belangrikste funksies oor te neem: om bloed deur die liggaam te laat beweeg.

Die brein het voortdurend suurstof nodig, maar kan nie daardie suurstof ontvang sonder voldoende bloedvloei nie.

Wanneer die hart ophou om doeltreffend te pomp, word die normale toevoer van suurstof na die brein onderbreek. Borskasdrukke help om van die suurstofryke bloed na die brein en ander lewensbelangrike organe te laat vloei. KPR kan nie dieselfde bloedsomloop as ’n gesonde, kloppende hart skep nie, maar dit kan help om ’n mate van bloedvloei gedurende daardie kritieke minute te handhaaf.

In praktiese terme help KPR  om kosbare tyd te wen: tyd vir iemand om die nooddienste te ontbied, tyd vir ’n outomatiese eksterne defibrillator (AED) om beskikbaar te raak, en tyd vir professionele mediese hulp om op te daag.

Bloedsomloop is slegs een deel van die proses. Die liggaam het ook suurstof nodig. Reddings-asemhaling voorsien bykomende suurstof aan die longe, terwyl borskasdrukke help om suurstofryke bloed deur die liggaam te laat beweeg. Dit is waarom konvensionele KPR borskasdrukke en reddings-asemhaling kombineer wanneer die noodhelper opgelei is en in staat is om dit toe te pas.

Die toepaslike KPR-reaksie kan ook verskil na gelang van wie hulp nodig het. Babas en kinders kan byvoorbeeld om ander redes as volwassenes hartstilstand ervaar. Dit is een van die redes waarom praktiese KPR-opleiding so waardevol is: dit leer jou hoe om dit wat jy geleer het by die persoon en situasie voor jou aan te pas.

Dit is een van die algemeenste wanopvattings oor KPR, waarskynlik deels te danke aan jare se dramatiese tonele op televisie. KPR veroorsaak gewoonlik nie dat ’n hart wat opgehou het om doeltreffend te pomp skielik weer normaal begin klop nie.

Die onmiddellike doel van KPR is om ’n mate van bloedsomloop te handhaaf totdat meer gevorderde behandeling beskikbaar is.

’n AED vervul ’n ander funksie. Dit ontleed die hart se elektriese ritme en kan, wanneer ’n geskikte  hartritme waargeneem word, ’n beheerde elektriese skok toedien. Nie elke hartstilstand vereis of reageer op ’n skok nie. Dit is waarom ’n AED eers die hartritme ontleed voordat dit aandui of ’n skok toegedien moet word. KPR en ’n AED verrig dus verskillende take, maar albei kan deel vorm van die noodreaksie wanneer iemand hartstilstand ervaar.

Dit is ’n verstaanbare bekommernis, veral wanneer die persoon wat KPR nodig het ’n bejaarde ouer of iemand met ’n broser liggaamsbou is. Doeltreffende borskasdrukke vereis aansienlike krag, en beserings soos gebreekte ribbes kan voorkom.

Iemand wat hartstilstand ervaar, verkeer egter reeds in ’n onmiddellike, lewensbedreigende mediese noodgeval. Die prioriteit is om te herken wat gebeur, die nooddienste te ontbied, en met toepaslike KPR te begin.

Dit is ook waar opleiding ’n enorme verskil kan maak. Wanneer jy KPR in ’n beheerde opleidingsomgewing oefen, kry jy die geleentheid om te ervaar hoe doeltreffende borskasdrukke werklik voel voordat die persoon onder jou hande iemand is vir wie jy lief is.

Vir ouers en grootouers is daar min gedagtes so ontstellend soos die moontlikheid dat hulle KPR op ’n kind sal moet toepas. Gelukkig kan kennis en opleiding help om ten minste ’n deel van daardie vrees met praktiese vaardighede te vervang.

Kinders is nie bloot kleiner volwassenes nie. Die omstandighede wat tot hartstilstand kan lei, kan verskil, en KPR-tegnieke word volgens die kind se ouderdom en grootte aangepas. Dieselfde geld vir babas.

Dit is waarom ouers, grootouers, onderwysers, kinderoppassers en enigiemand wat gereeld na kinders omsien, daarby kan baat om KPR spesifiek vir babas en kinders te leer. Wanneer ’n noodgeval wel plaasvind, maak dit saak om daardie verskille te ken.

Dalk is die eenvoudigste manier om KPR te verstaan om daaraan te dink as ʼn brug. Aan die een kant is die oomblik wanneer iemand se hart ophou om bloed doeltreffend te pomp. Aan die ander kant is die gevorderde mediese sorg wat daardie persoon hul beste kans op oorlewing kan bied.

Die persoon wat KPR toepas, help om daardie kritieke minute te oorbrug deur ’n mate van bloedsomloop te handhaaf totdat professionele hulp kan oorneem.

Vir die meeste van ons sal die persoon wat in daardie oomblik voor ons lê nie bloot  ʼn pasiënt  wees nie. Dit kan jou man of vrou wees, jou ma of pa, jou kind, ’n grootouer, ’n kollega of iemand vir wie jy al jare lank sorg.

Kom meer te wete oor KPR- en noodhulpopleiding deur die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga: Noodhulpliga – opleiding en kursusse

Mediese noodgevalle kondig hulself selde vooraf aan. Dit kan ’n doodgewone Saterdagmiddag wees wanneer ’n kleuter tydens middagete aan ’n stukkie kos verstik. ’n Kind kan kaalvoet buite speel en op iets skerp trap. Jou kleinkind kan van die swaai afval terwyl hy vir jou wys hoe hoog hy kan gaan, of ’n baba kan skielik siek raak terwyl jy alleen na haar omsien.

Vir ’n ouer of grootouer is daardie oomblikke emosioneel. Ons eerste instink is om die kind op te tel, te troos en die probleem weg te neem. Wanneer ons egter oor basiese noodhulpkennis vir kinders beskik, word daardie natuurlike behoefte om te beskerm ondersteun deur praktiese kennis oor wat om volgende te doen.

Dit beteken nie dat ons dokters of paramedici hoef te wees nie. Noodhulp gaan juis oor die sorg wat verleen kan word totdat professionele mediese hulp beskikbaar is wanneer dit nodig is. Om ’n situasie te kan beoordeel, te weet wanneer iets dringend is en die toepaslike eerste stappe te neem, kan ’n baie belangrike verskil maak.

Een van die redes waarom baba-noodhulp so waardevol is, is omdat babas en jong kinders nie altyd kan verduidelik wat hulle ervaar nie. ’n Volwassene kan sê dat hy duiselig voel, sukkel om asem te haal of pyn op ’n bepaalde plek ervaar. ’n Baba kan huil, stil raak of bloot anders optree as gewoonlik.

Die persoon wat die kind versorg, moet dus dikwels waarneem voordat hy of sy kan reageer.

Dit maak kennis van noodhulp vir ouers, grootouers en kinderversorgers besonder nuttig. Opleiding help ons om meer aandag te skenk aan ’n kind se bewussyn, asemhaling, gedrag en algemene toestand, en om te verstaan wanneer verdere mediese hulp nodig mag wees.

Dit bied ook iets wat maklik onderskat word: gemoedsrus. Nie die onrealistiese gerustheid dat niks ooit verkeerd sal loop nie, maar die stiller selfvertroue dat jy nie heeltemal hulpeloos sal wees indien iets wel gebeur nie.

Etenstyd behoort ’n gelukkige deel van die dag te wees. ’n Baba ontdek nuwe teksture, ’n kleuter probeer self eet, en die gesin sit saam om die tafel. Dit is juis omdat hierdie oomblikke so alledaags is dat dit belangrik is om te weet hoe om verstikking te herken.

’n Kind wat hoes, is nie noodwendig in dieselfde situasie as ’n kind wie se lugweg ernstig versper is nie. Om die verskil te verstaan en te weet hoe die noodhulpbenadering vir ’n baba van dié vir ’n ouer kind verskil, is kennis wat ’n mens hoop jy nooit nodig sal kry nie, maar waarvoor jy ongelooflik dankbaar kan wees indien daardie dag ooit aanbreek.

Dieselfde geld vir KPR by babas en kinders. Niemand wil hulself voorstel dat hulle ooit KPR op hul eie kind of kleinkind sal moet toepas nie. Tog kan opleiding die onbekende minder oorweldigend maak. Wanneer tegnieke prakties aangeleer en geoefen is, is daar iets waarop ’n mens kan terugval wanneer emosies hoog loop.

Noodhulp gaan gelukkig nie altyd oor lewensbedreigende situasies nie. Baie van die kennis wat ouers en grootouers gebruik, is vir die alledaagse avonture van grootword.

Daar sal waarskynlik knieë wees wat stukkend val, vingers wat gesny word, neusbloedings, kneusplekke en die onvermydelike trane wat daarmee saamgaan. Daar kan ook brandwonde wees wanneer ’n nuuskierige handjie iets warms raak, of ’n val wat ’n mens laat wonder of ’n besering ernstiger is as wat dit aanvanklik lyk.

Om wondversorging en basiese noodhulp te verstaan, help ’n versorger om kalm na die besering te kyk, toepaslike eerste sorg te gee en te besluit wanneer professionele mediese beoordeling nodig is. Vir die kind self maak jou reaksie ook saak. Wanneer die grootmens langs hulle rustig en doelgerig optree, kan dit ’n baie ontstellende ervaring minder vreesaanjaend maak.

Vir baie Suid-Afrikaanse gesinne speel oumas en oupas ’n besonder belangrike rol in kinders se daaglikse lewe. Hulle gaan haal kinders by die skool, pas kleinkinders gedurende vakansies op, help wanneer ouers werk en is dikwels die mense na wie ’n gesin eerste draai wanneer ekstra hande nodig is.

Daardie verhouding is iets besonders. ’n Oupa se huis kan die plek wees waar ’n kind leer fietsry; ’n ouma se kombuis kan die plek wees waar klein handjies help koekies bak. Dit is juis binne hierdie gewone, kosbare herinneringe dat noodhulpkennis waarde kry.

Vir grootouers beteken noodhulpopleiding vir babas en kinders nie dat hulle alles wat hulle deur ’n leeftyd oor kinders geleer het, moet vergeet nie. Dit vul daardie ervaring aan met huidige, praktiese kennis oor hoe om in ’n mediese noodgeval op te tree.

Daar is ’n belangrike balans wanneer ons oor kinderveiligheid praat. Ons wil nie kinders so bang maak vir die wêreld dat hulle nooit die kans kry om dit te ontdek nie. ’n Gesonde kinderlewe sluit speel, avontuur, beweging en soms ’n paar stukkende knieë in.

Voorbereiding gaan daarom nie oor vrees nie. Dit gaan oor die vryheid wat kennis bring.

Wanneer ’n ouer, grootouer of kinderversorger weet hoe om op bewusteloosheid, verstikking, wonde en ander algemene noodgevalle te reageer, hoef hulle nie elke dag te leef met die gedagte aan wat moontlik verkeerd kan gaan nie. Hulle kan eerder teenwoordig wees vir wat reg voor hulle gebeur: ’n kind wat leer, lag, speel en grootword.

Ons verstaan hierdie behoefte nie bloot vanuit ’n opleidingsperspektief nie. Ons is ook deel van families en gemeenskappe. Ons verstaan die voorreg om vir ’n klein mensie verantwoordelik te wees en die begeerte om te kan help wanneer hulle na jou kyk vir veiligheid en vertroosting.

Ons kan nie elke val keer nie. Ons kan nie elke siekte voorkom nie, en ons kan beslis nie ons kinders vir altyd in watte toedraai nie. Maar ons kan leer. Ons kan voorberei.

En wanneer ’n kind ons eendag nodig het, kan ons dankbaar wees dat die hande wat hulle reeds met soveel liefde vashou ook weet hoe om te help.

Want noodhulpkennis gaan uiteindelik nie daaroor om bang te wees vir wat kan gebeur nie. Dit gaan daaroor om beter voorbereid te wees om die mense vir wie ons die liefste is, te versorg wanneer hulle ons nodig het.

Toe die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga in 1935 begin het, was toegang tot mediese hulp in baie dele van die land beperk. Gemeenskappe was dikwels verder van hospitale en dokters af geleë, kommunikasie was stadiger en noodreaksie het nie oor dieselfde tegnologie en infrastruktuur as vandag beskik nie. Praktiese kennis was daarom besonder waardevol. Om te weet hoe om ’n wond te versorg, bloeding te beheer, ’n beseerde persoon veilig te ondersteun of basiese lewensreddende hulp te verleen, was nie bloot nuttig nie; dit kon noodsaaklik wees.

Met verloop van tyd het nuwe geslagte hul eie uitdagings beleef. Werkplekke het groter en meer gemeganiseer geraak. Fabrieke, myne, kantore, skole en sportvelde het nuwe veiligheidsbehoeftes geskep. Paaie het besiger geword, motors vinniger en gesinne se leefwêrelde groter. Noodhulpopleiding moes saam met hierdie veranderinge ontwikkel, maar die kern daarvan het dieselfde gebly: gewone mense moes die selfvertroue hê om kalm en verantwoordelik op te tree wanneer ’n noodgeval plaasvind.

Elke geslag het noodhulp op sy eie manier leer ken. Vir sommige ouer Suid-Afrikaners herinner dit aan opleiding in ’n kerksaal, gemeenskapsentrum, skoolklaskamer of werksplek. Vir ’n jonger geslag sluit dit moderne opleidingsmateriaal, praktiese oefeninge, digitale leerondersteuning en gevorderde toerusting in. Die metode het verander, maar die menslike bedoeling daaragter het nie verander nie. Dit gaan steeds daaroor om ’n ander persoon se pyn raak te sien en nie hulpeloos eenkant te staan nie.

Ons leef vandag in ’n wêreld waarin hulp dikwels net ’n oproep weg voel. Tog neem dit steeds tyd vir professionele hulp om by ’n toneel uit te kom. In daardie tyd is iemand by die beseerde of siek persoon nodig wat kan waarneem, gerusstel en toepaslik optree.

Noodgevalle gebeur boonop nie net in gevaarlike of ongewone omstandighede nie. Dit gebeur tydens alledaagse oomblikke. ’n Kind kan aan kos verstik terwyl die gesin saam eet. Iemand kan by die werk skielik tekens van ’n beroerte toon. ’n Bejaarde familielid kan val en beseer word. ’n Sportman kan ’n ernstige besering opdoen, of ’n persoon kan tydens ’n gemeenskapsbyeenkoms ineenstort. In sulke oomblikke is noodhulp nie ’n abstrakte vaardigheid nie. Dit word ’n praktiese uitdrukking van omgee.

Dit is ook waarom noodhulp nooit werklik uitgedien kan raak nie. Mediese riglyne word hersien, toerusting verbeter en opleidingsmetodes word aangepas namate nuwe kennis beskikbaar raak. Die doel bly egter dieselfde: om iemand veilig te ondersteun totdat professionele mediese sorg beskikbaar is. Noodhulp bou ’n brug tussen die oomblik wanneer iets verkeerd loop en die oomblik wanneer verdere behandeling begin.

Die waarde daarvan lê nie net in tegniese kennis nie, maar ook in die selfvertroue wat mense ontwikkel. Paniek is ’n natuurlike reaksie wanneer ’n noodgeval plaasvind. Opleiding help ’n persoon om daardie paniek te beheer, die situasie te beoordeel en stap vir stap te doen wat nodig is. Dit beteken nie dat elke eerstehulpverlener alles moet weet nie. Dit beteken dat iemand bereid is om verantwoordelikheid te neem, binne hul kennis op te tree en nie ’n persoon in nood alleen te laat nie.

Wanneer ons die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga se 91-jarige reis vier, vier ons nie net die bestaan van ’n organisasie nie. Ons vier die mense wat oor dekades heen deel van hierdie verhaal geword het. Ons dink aan die instrukteurs wat hul kennis met geduld en toewyding oorgedra het, die leerders wat opleiding ernstig opgeneem het, en die skole, besighede, gemeenskapsorganisasies en families wat die belangrikheid van noodhulp erken het.

Ons dink ook aan die talle verhale wat waarskynlik nooit opgeteken is nie. Die ma wat geweet het wat om te doen toe haar kind verstik het. Die onderwyser wat ’n leerder tydens ’n mediese noodgeval ondersteun het. Die kollega wat kalm gebly en hulp ontbied het. Die afrigter wat ’n beseerde speler veilig versorg het totdat verdere hulp opgedaag het. Die motoris wat langs die pad stilgehou het om te help.

Hierdie mense is die ware draers van die Noodhulpliga se nalatenskap. Elke persoon wat kennis ontvang en dit in ’n noodsituasie toepas, neem die verhaal verder. Hulle wys dat noodhulp nie net in ’n klaskamer bestaan nie. Dit leef voort in huise, werkplekke, skole, sportklubs en gemeenskappe regoor Suid-Afrika.

Daarom kyk ons met diepe waardering terug op die vertroue wat gemeenskappe oor 91 jaar in die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga geplaas het. Elke deelnemer, instrukteur, vennoot en ondersteuner het gehelp om ’n kultuur van paraatheid en omgee te bou. 

Terwyl ons 91 jaar van noodhulp in Suid-Afrika herdenk, kyk ons nie net terug nie. Ons kyk ook vorentoe na nuwe geslagte wat die verantwoordelikheid van omgee sal voortdra. Die wêreld sal aanhou verander. Tegnologie sal verder ontwikkel, mediese wetenskap sal nuwe vooruitgang maak en opleidingsmetodes sal voortdurend verbeter. Mense sal egter steeds mense nodig hê.

Daar sal altyd ’n oomblik wees wanneer iemand moet kies om nader te staan eerder as om terug te tree. Daar sal altyd ’n gesin, skool, werkplek of gemeenskap wees wat veiliger is omdat iemand noodhulpkennis het. Dit is waarom noodhulp vandag net so relevant is as in 1935, en waarom dit ook in die toekoms belangrik sal bly.

Die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga is dankbaar dat ons reeds vir 91 jaar saam met Suid-Afrikaanse gemeenskappe hierdie pad kan stap. Ons vier nie net die jare wat verby is nie, maar elke mens wat deur opleiding, diens en medemenslikheid gehelp het om daardie jare betekenisvol te maak.

Want uiteindelik lê die waarde van noodhulp nie net in wat ’n mens weet nie. Dit lê in die bereidwilligheid om daardie kennis te gebruik wanneer iemand anders daarop staatmaak.

En selfs ná 91 jaar bly dit een van die eenvoudigste en kragtigste vorme van omgee.

Wanneer mense die woorde "noodhulp instrukteur" hoor, dink hulle dikwels aan iemand wat voor in ’n klaskamer staan en demonstreer hoe om KPR toe te pas of ’n wond te verbind.

Maar die werklikheid is soveel groter.

Elke keer wanneer jy iemand oplei, gee jy vir hulle iets wat hulle vir die res van hul lewe saam met hulle dra. Jy gee hulle die selfvertroue om op te tree wanneer iemand se lewe daarvan kan afhang. Jy help om paniek met kalmte te vervang en onsekerheid met kennis.

Dink net vir ’n oomblik aan die rimpeleffek daarvan.

Iemand wat vandag by jou opleiding sit, kan môre ’n kind help wat verstik. Hulle kan ’n kollega se lewe red ná ’n hartaanval, of eerste hulp verleen by ’n motorongeluk voordat die ambulans opdaag.

Daardie oomblikke begin dikwels in ’n opleidingslokaal. En dit begin by ’n instrukteur wat besluit het om sy of haar kennis met ander te deel.

Een van die mooiste eienskappe van noodhulp is dat dit nie onderskei tussen mense nie.

Dit maak nie saak of jy in ’n groot stad, ’n klein dorpie of op ’n plaas woon nie. Noodgevalle gebeur oral.

Dit is ook waarom daar steeds ’n groot behoefte bestaan aan mense wat bereid is om ander op te lei.

Werksplekke moet personeel oplei. Skole wil hul onderwysers toerus. Sportklubs wil veiliger wees. Kerke, gemeenskapsorganisasies en ondernemings verstaan al hoe meer dat noodhulpkennis nie meer ’n "lekker om te hê" is nie, maar ’n noodsaaklike lewensvaardigheid.

Elke nuwe instrukteur beteken dus dat nóg meer Suid-Afrikaners die geleentheid kry om hierdie lewensreddende kennis aan te leer.

En dalk is dit presies die soort werk waarna jy nog altyd gesoek het.

Die mooiste deel van ’n noodhulpopleidingsonderneming is dat jou sukses nooit net oor jouself gaan nie.

Ja, jy bou ’n onderneming.

Ja, jy skep vir jouself ’n inkomste.

Maar terselfdertyd bou jy ook veiliger gemeenskappe.

Daar is min besighede waar jou kliënte ná afloop van jou diens met meer selfvertroue huis toe gaan as waarmee hulle opgedaag het. Minder bang. Beter voorbereid. Gereed om iemand anders te help wanneer dit regtig nodig is.

Elke kursus wat jy aanbied, word uiteindelik deel van iemand anders se storie. En jy sal waarskynlik nooit eers hoor van al die lewens wat indirek deur jou werk geraak word nie.

Om ’n eie onderneming te begin kan oorweldigend voel. Baie mense stel hul drome uit omdat hulle bang is hulle het nie genoeg ervaring nie, nie weet waar om te begin nie, of onseker is oor wat alles nodig is om professioneel opleiding aan te bied. Dit is presies waarom die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga soveel meer bied as net ’n instrukteurskursus. Ons help jou om daardie eerste tree met selfvertroue te gee.

Van gehalte-opleiding en praktiese opleidingsmateriaal tot die toerusting wat jy nodig het om jou eie klasse aan te bied – ons doel is om jou toe te rus om nie net ’n gekwalifiseerde instrukteur te wees nie, maar ook om ’n suksesvolle noodhulpopleidingsonderneming te bou.

Ons glo dat wanneer mense die regte ondersteuning ontvang, hulle met groter selfvertroue hul drome kan nastreef.

Miskien lees jy hierdie artikel omdat jy al lank daarvan droom om jou eie onderneming te begin. Of dalk verlang jy bloot na werk wat meer betekenis het. As jy daarvan hou om met mense te werk, kennis te deel en ’n positiewe verskil in jou gemeenskap te maak, kan ’n loopbaan as noodhulp instrukteur die begin wees van iets baie groter as net ’n nuwe besigheid.

By die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga glo ons dat elke instrukteur die vermoë het om honderde, selfs duisende mense deur die loop van hul loopbaan te bemagtig.

En dit is waar ware sukses begin. Nie wanneer jy jou eerste kursus aanbied nie. Maar wanneer die eerste persoon wat jy opgelei het, eendag die selfvertroue het om iemand anders se lewe te help red. Leer meer hier: https://www.noodhulpliga.co.za/opleiding#ons-kursusse

Hartaanvalle bly een van die ernstigste gesondheidsrisiko’s wat mans wêreldwyd raak, ook hier in Suid-Afrika. Tog dink baie mense steeds aan dramatiese tonele soos wat in rolprente uitgebeeld word. In werklikheid begin hartaanvalle dikwels stilweg.

’n Man mag kla van drukking op sy bors ná ’n lang dag. Hy mag skielik baie sweet terwyl hy iets alledaags doen. Hy mag gaan sit omdat hy onverwags moeg of kortasem voel. Soms versprei die ongemak na die arm, kakebeen, skouers of rug. Ander kere voel dit meer soos erge sooibrand of spysvertering as pyn.

Omdat die simptome nie altyd dramaties voorkom nie, hou baie mans eenvoudig aan om te bestuur, te werk of rond te beweeg terwyl hul liggaam reeds in nood verkeer.

Families kyk dikwels later terug en besef die waarskuwingstekens was lank reeds daar vóór die werklike noodgeval plaasgevind het.

Dit is een van die redes waarom noodhulpbewustheid so belangrik is. Om moontlike tekens van ’n hartaanval vroeg raak te sien, beteken dat die noodhulpdienste vinniger ontbied kan word. Dit beteken iemand kan kalm gehou, noukeurig gemonitor en ondersteun word totdat hulp opdaag. En indien daardie persoon skielik bewusteloos raak, word KPR-kennis in daardie eerste paar minute krities, waar elke sekonde tel.

Nog ’n gevaarlike wanopvatting is dat beroertes net bejaarde mense raak.

In werklikheid kan beroertes mans baie jonger raak as wat mense verwag, veral waar hoë bloeddruk, rook, diabetes, stres, slaaptekort of swak leefstylgewoontes betrokke is. Suid-Afrikaners leef ook onder toenemende emosionele en finansiële druk, wat oor tyd ’n groot invloed op gesondheid kan hê.

Die ontstellende deel van ’n beroerte is hoe skielik dit kan gebeur. Een oomblik, praat iemand normaal. Die volgende oomblik raak hul spraak onduidelik of verward. ’n Kant van die gesig begin hang. ’n Arm voel skielik swak. Sommige mense sukkel onverwags om behoorlik te loop of balans te hou sonder om te verstaan hoekom.

In hierdie oomblikke is die korrekte optrede lewensnoodsaaklik.

Noodhulpopleiding leer mense om hierdie waarskuwingstekens vinnig raak te sien en korrek op te tree terwyl noodmediese dienste oppad is. Om iemand veilig, kalm en in die regte posisie te hou terwyl hul asemhaling gemonitor word, kan help om verdere komplikasies gedurende daardie kritieke vroeë oomblikke te voorkom.

Belangriker nog: noodhulpopleiding help mense om hul instinkte te vertrou wanneer iets ernstig verkeerd voel.

Baie Suid-Afrikaanse mans werk in fisies veeleisende omgewings waar beserings deel vorm van die alledaagse risiko. Boupersele, werkswinkels, plase, vervoeromgewings, fabrieke en sekuriteitswerk stel mense gereeld bloot aan traumatiese beserings.

Snye, drukbeserings, valbeserings en ernstige bloeding kan vinnig vererger indien mense paniekerig raak of behandeling uitstel.

Ongelukkig word baie mans van kleins af geleer om pyn te minimaliseer. Om dit “af te skud”. Om aan te hou werk ondanks beserings.

Ernstige bloeding is egter nie iets wat die liggaam self kan beheer nie.

Een van die mees praktiese dele van noodhulpopleiding is om te leer hoe om kalm genoeg te bly om bloeding behoorlik te beheer, skok te verminder en iemand te beskerm totdat noodhulpdienste arriveer. In werklike noodgevalle kan daardie vroeë optrede iemand lank genoeg stabiliseer totdat gevorderde mediese sorg oorneem.

Diabetes raak al hoe meer Suid-Afrikaanse families. Tog word diabetiese noodgevalle gereeld verkeerd verstaan omdat die simptome verwarrend of onverwags kan voorkom.

Iemand met lae bloedsuiker kan skielik bleek, bewerig, aggressief, verward of gedisoriënteerd raak. In openbare ruimtes kan eienaardige gedra aanvaar word as iemand wat onder die invloed van alkohol is.

Wat baie mense nie besef nie, is dat die brein sterk afhanklik is van glukose om normaal te funksioneer. Wanneer bloedsuiker gevaarlik laag daal, begin die liggaam baie vinnig sukkel.

Dit is nóg ’n voorbeeld van hoe noodhulp gaan oor herkenning en bewustheid. Om diabetiese nood te verstaan help mense om meer deernisvol en gepas op te tree terwyl mediese hulp ontbied word indien nodig.

Mensegesondheid is nie net fisies nie.

Regoor Suid-Afrika dra baie mans stres stilweg. Finansiële druk, verhoudingsprobleme, uitbranding, verlies en emosionele uitputting bly dikwels versteek agter roetine, humor of stilte.

Soms begin hierdie emosionele spanning die liggaam fisies beïnvloed. Paniekaanvalle, ernstige angs en emosionele nood kan skrikwekkend soortgelyk aan hartaanvalle voel. Vinnige asemhaling, borsdruk, en duiseligheid kan beide die persoon én hul familie geweldig ontstel.

Hoewel nie elke paniekaanval lewensgevaarlik is nie, behoort emosionele nood nooit bloot afgemaak te word nie.

Een van die mees onderskatte noodhulpvaardighede is die vermoë om kalm rondom ’n ander mens te bly tydens ’n kwesbare oomblik. Gerusstelling, aanmoediging om rustig asem te haal en bloot kalm teenwoordigheid terwyl simptome gemonitor word, kan iemand laat beter voel. 

Noodhulpopleiding is nie net vir gesondheidswerkers of noodpersoneel bedoel is. Noodhulp is daar vir gewone mense in gewone lewensomstandighede.

Ouers. Kollegas. Vriende. Afrigters. Lewensmaats. Bure.

Want die meeste mediese noodgevalle gebeur nie in hospitale nie. Dit gebeur by die huis, by die werk, langs die pad, tydens skoolsport, in die middel van alledaagse lewe.

Die doel van noodhulpopleiding is om mense minder magteloos te laat voel wanneer iets ernstig rondom hulle gebeur.

Tydens Mansgesondheid-bewusmakingsmaand is dit nodig om hieroor te praat.

Te veel mans stel hulp uit omdat hulle niemand wil lastigval nie, swak wil voorkom of erken dat iets verkeerd voel nie.

Om gevaartekens vroeg te herken, iemand kalm te ondersteun en korrek op te tree terwyl noodmediese dienste oppad is, kan help om die mense vir wie ons lief is te beskerm.

Leer meer oor noodhulpopleiding deur die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga hier: https://www.firstaidleague.co.za/training#our-courses

• https://www.heartfoundation.co.za/wp-content/uploads/2017/10/CVD-Stats-Reference-Document-2016-FOR-MEDIA-1.pdf
• https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-attack/symptoms-causes/syc-20373106
• https://cpr.heart.org/en/resources/what-is-cpr
• https://www.heartfoundation.co.za/wp-content/uploads/2017/10/CVD-Stats-Reference-Document-2016-FOR-MEDIA-1.pdf
• https://www.sadag.org/
• https://www.statssa.gov.za/publications/P03093/P030932017.pdf
• https://www.firstaidleague.co.za/training#our-courses
• https://idf.org/our-network/regions-members/africa/members/25-south-africa.html
• https://activo.co.za/2023/09/08/diabetes-in-south-africa-a-rising-concern-and-the-call-for-action/
• https://www.firstaidleague.co.za/blog/post/what-first-aiders-should-know-about-diabetic-emergencies
• https://www.firstaidleague.co.za/blog/post/supporting-mental-health-emergencies-starts-with-calm-confident-care-for-others-and-yourself
• https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4451-panic-attack-panic-disorder

Wanneer mense aan noodhulp dink, dink hulle gewoonlik aan sigbare noodgevalle: ’n brandwond, iemand wat verstik, ’n motorongeluk of iemand wat onverwags inmekaarsak. Noodhulpgereedheid begin egter lank voordat so ’n noodgeval plaasvind. Dit begin by bewustheid.

Soms is die grootste gevaar nie onmiddellik sigbaar nie. ’n Stowwerige stoorkamer, ’n motorhuis wat lank toe was, ’n vakansiehuis wat maande leeg gestaan het, ’n plaasskuur, is gewone plekke wat min mense met ’n ernstige gesondheidsgevaar sal verbind. Tog het onlangse internasionale kommer oor hantavirus die wêreld daaraan herinner dat bewustheid van jou omgewing ook deel vorm van gesondheid en veiligheid.

Vir die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga is dit ’n belangrike herinnering dat noodhulp nie net gaan oor reaksie tydens noodgevalle nie. Dit gaan ook oor voorkoming, die vroeë herkenning van risiko’s en om te weet wanneer om mediese hulp te kry.

Hantavirus verwys na ’n groep virusse wat hoofsaaklik deur knaagdiere versprei word. Mense kan besmet raak deur blootstelling aan knaagdier-urine, mis, speeksel of nesmateriaal, veral wanneer besmette deeltjies in die lug versprei en ingeasem word.

In onlangse weke het hantavirus internasionale nuusopskrifte gehaal ná verskeie sterftes wat verbind is aan ’n uitbreking op ’n passasierskip wat met die Andes-stam van die virus geassosieer word. Internasionale gesondheidsowerhede, insluitend die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO), monitor die situasie noukeurig.

Suid-Afrikaanse gesondheidsowerhede het die publiek versoek om nie paniekerig te raak nie en aangedui dat daar geen bevestigde gevalle is wat van plaaslike knaagdiere afkomstig is nie. Die onderwerp beklemtoon egter iets belangriks vir gewone mense: die waarde van omgewingsbewustheid en vroeë optrede wanneer ongewone gesondheidsrisiko’s betrokke is.

Een van die eerste beginsels wat in noodhulp geleer word, is toneelveiligheid.

Voordat jy iemand anders help, moet jy eers jou omgewing beoordeel. Is die area veilig? Is daar rook, elektriese gevare, verkeer, chemikalieë of ander versteekte risiko’s? Dieselfde beginsel geld vir omgewingsgesondheidsgevare.

Virusse soos hantavirus herinner ons daaraan dat sommige gevare onsigbaar is. Om ’n afgeslote ruimte waar knaagdiere moontlik teenwoordig is binne te gaan sonder behoorlike ventilasie of beskerming, kan mense aan ernstige siektes blootstel. Volgens die CDC  (Centre for Disease Control) vind hantavirusinfeksies dikwels plaas wanneer besmette stofdeeltjies van knaagdiermis of nesmateriaal versteur en ingeasem word.

Dit is waarom bewustheid deel vorm van noodhulpgereedheid. Voorkoming is dikwels die eerste vlak van beskerming.

Hoewel hantavirus skaars bly, is praktiese kennis nodig om moontlike blootstellingsomgewings te verstaan.

Dit kan insluit:

• Stoorkamers of motorhuise wat lank toe was
• Vakansiehuise of -hutte
• Buitegeboue en werkswinkels
• Plaasgeboue
• Areas met sigbare knaagdierbesmettings
• Kampeerterreine of buitelug-akkommodasie

Gesondheidsowerhede beveel aan dat afgeslote ruimtes eers geventileer word voordat dit skoongemaak word, en dat mense nie droë knaagdiermis moet vee of stofsuig nie, aangesien dit besmette deeltjies in die lug kan versprei.

Hierdie raad stem sterk ooreen met noodhulpbeginsels: stop, beoordeel en verminder risiko voordat jy optree.

Nog ’n belangrike deel van noodhulpopleiding is om te herken wanneer iets verkeerd is en betyds professionele hulp te kry.

Vroeë simptome van hantavirus kan aanvanklik soos griep lyk, insluitend:

• Koors
• Moegheid
• Spierpyn
• Hoofpyne
• Duiseligheid
• Naarheid of braking

In ernstige gevalle kan asemhalingsprobleme en respiratoriese nood volg.

Dit is belangrik omdat baie mense vroeë waarskuwingstekens ignoreer en dink dit is bloot verkoue of griep. Maar noodhulpgereedheid sluit ook in om te weet wanneer simptome dringende mediese aandag vereis, veral ná blootstelling aan besmette omgewings.

Die CDC beveel aan dat mediese hulp onmiddellik ingeroep word indien simptome ná moontlike blootstelling ontwikkel. 

Een van die grootste wanopvattings oor noodhulp is dat dit eers begin wanneer iemand beseer word.

In werklikheid sluit noodhulp ook in:

• Voorkoming
• Risiko-bewustheid
• Vroeë herkenning
• Om jouself eerste te beskerm
• Om te weet wanneer professionele hulp nodig is

Hierdie breër begrip word al belangriker namate gemeenskappe nuwe omgewings- en gesondheidsuitdagings ervaar.

Navorsing wat in mediese vaktydskrifte gepubliseer is, beskryf hantavirus steeds as ’n opkomende soölogiese infeksie wat nou gekoppel is aan omgewingsblootstelling en openbare gesondheidsbewustheid.

In praktiese terme beteken dit gewone mense baat daarby om te verstaan hoe omgewing, higiëne, bewustheid en voorbereiding saamwerk.

Vir Suid-Afrikaners vorm omgewingsbewustheid reeds deel van die alledaagse lewe.

Families spandeer gereeld tyd:

• Kampeer
• Stap in die natuur
• Werk buite
• Reis lang afstande
• Besoek plase of bosveld-eiendomme

In hierdie ruimtes word mense reeds aangemoedig om bewus te wees van slange, brande, dehidrasie, weerstoestande en beseringsrisiko’s. Om potensiële omgewingsgesondheidsgevare veilig te herken en te bestuur, brei bloot hierdie ingesteldheid van voorbereiding verder uit.

Dit is belangrik om te noem dat Suid-Afrikaanse gesondheidsowerhede aangedui het dat daar tans geen bewys is van plaaslike hantavirus-oordrag deur Suid-Afrikaanse knaagdiere nie. Tog bly openbare bewustheid waardevol, aangesien wêreldreise, omgewingsblootstelling en nuwe aansteeklike siektes steeds moderne openbare gesondheid beïnvloed.

Uiteindelik herinner hantavirus ons aan iets dieper oor noodhulpgereedheid:

Kennis vermy paniek en bemagtig.

Dit gaan daaroor om jou omgewing te verstaan. Om risiko’s raak te sien. Om te weet hoe om jouself te beskerm terwyl jy ander help en om vroeg op te tree wanneer iets nie normaal lyk nie.

Die meeste noodgevalle gebeur onverwags. Kalm, ingeligte besluite begin lank vóór die noodgeval self.

By die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga glo ons dat noodhulpopleiding oor meer gaan as net die memorisering van stappe. Dit gaan oor die ontwikkeling van selfvertroue, bewustheid en goeie oordeel om verantwoordelik op te tree in die werklike lewe.

Want soms is die belangrikste noodhulpvaardigheid die vermoë om risiko raak te sien voordat dit ’n krisis word.

Leer meer oor ons kursusse hier: https://www.noodhulpliga.co.za/opleiding. 

• CDC – About Hantavirus.
• CDC – Hantavirus Prevention
• WHO – Hantavirus Cluster Linked to Cruise Ship Travel
• NICD South Africa – Hantavirus Pulmonary Syndrome Updates
• The Guardian – What is Hantavirus?
• NIH PMC – Hantavirus Infections: Treatment and Prevention
• StatPearls – Hantavirus Pulmonary Syndrome

Verskeie geloofwaardige verslae wat na die Nasionale Departement van Gesondheid verwys, dui op ’n tekort van 2 221 ambulanse in die openbare sektor. Met ander woorde, die stelsel probeer miljoene mense bedien met minder voertuie as wat nodig is om aan die vraag te voldoen.

In beriggewing waarin kommentaar aan ’n woordvoerder van die Departement van Gesondheid toegeskryf word, word aangedui dat slegs 4 007 ambulanse oor al nege provinsies in bedryf was, teenoor ’n beraamde behoefte van meer as 6 000, gebaseer op bevolkingsgetalle en aanbevole dekking.

Wanneer ambulanse beperk is, hoop oproepe op, landelike afstande word selfs moeiliker om te dek, en reaksietye rek. Die harde waarheid is dat die eerste persoon wat help in sommige noodgevalle ’n ouer, onderwyser, kollega, buurman of toevallige verbyganger kan wees.

Suid-Afrika het wel EMS-reaksietydstandaarde vir hoë-prioriteit oproepe (dikwels Priority 1 genoem). ’n Tegniese regeringsverslag dui op teikens van 15 minute in stedelike gebiede en 40 minute in landelike gebiede vir Priority 1-pasiënte.

Hierdie teikens is belangrik omdat dit wys waarna noodhulp streef. Wanneer hulpbronne egter oorlaai is, lyk die werklikheid dikwels anders. Die gaping tussen “wat behoort te gebeur” en “wat werklik gebeur” is presies waar noodhulp krities raak.

Om EMS-tekort te verstaan, beteken ook om na die mense agter die stelsel te kyk. ’n Eweknie-geëvalueerde arbeidsmagstudie wat data van die Gesondheidsberoepsraad van Suid-Afrika (HPCSA) ontleed het, het slegs 56 894 geregistreerde noodsorgpersoneel in 2019 aangeteken. Die studie het ook langtermyn-bekommernisse uitgelig oor of die aanbod tred kan hou met die land se behoeftes.

Dit is belangrik om duidelik te wees: registrasiesyfers is nie dieselfde as “ambulanse wat vandag op die pad is” nie, en nie almal wat geregistreer is, werk noodwendig in die openbare EMS nie. Tog bly dit ’n waardevolle en verifieerbare aanduiding van die breër noodsorg-arbeidsmag en die druk waaronder dit funksioneer.

Die Nasionale Departement van Gesondheid beskryf ook EMS-toesig en stelselversterking as ’n formele funksie binne sy Primêre Gesondheid sorgprogram, wat wys dat EMS-bestuur op nasionale vlak erken word.

Wanneer iemand beseer word of skielik siek raak, hoef jy nie “alles” te doen nie. Jy moet net die regte stappe dadelik neem, kalm en veilig.

Noodhulp kan:

• Die lugweg oop hou en asemhaling ondersteun.
• Erge bloeding beheer.
• Die risiko van skok verminder.
• Iemand ondersteun tydens ’n epileptiese aanval.
• Help tydens versmoring.
• Vroeë KPR begin wanneer die hart ophou klop.

Hierdie optrede vervang nie EMS nie. Dit oorbrug tyd, en tyd is presies wat skaars is wanneer die stelsel onder druk is.

Hier is algemene situasies waar noodhulp ’n tasbare verskil kan maak:

1)  Borspyn of ineenstorting

As iemand ineenstort en nie reageer nie, kan vroeë KPR bloedsirkulasie aan die gang hou totdat gevorderde hulp arriveer. Baie mense vries uit vrees om iets verkeerd te doen. Opleiding vervang daardie vrees met eenvoudige, duidelike stappe.

2)  Padongelukke en ernstige bloeding

By ernstige trauma kan onbeheerde bloeding vinnig noodlottig wees. Om te weet hoe om direkte druk toe te pas, ’n wond korrek te verbind en iemand warm en stil te hou, kan verdere verswakking voorkom.

3)  Allergiese reaksies

Anafilakse kan vinnig eskaleer. Om die tekens te herken, vroeg hulp te ontbied kan ʼn lewe red.

4)  Kinders en sportbeserings

Van kopstampe tot frakture -  noodhulp help jou om te reageer sonder om die besering te vererger, terwyl die kind kalm en ondersteun voel.

Die meeste mense dink eers aan noodhulp ná ’n skrikwekkende voorval. Maar opleiding vóór iets gebeur, verander alles. Dit gee jou:

• Selfvertroue om op te tree eerder as om te paniekerig te raak.
• Vaardighede wat by die huis, werk, skool en in openbare ruimtes geld.
• ’n Rustiger ingesteldheid tydens noodgevalle.
• Die vermoë om iemand wat jy liefhet, of selfs ’n vreemdeling, te help.

In ’n omgewing waar EMS-hulpbronne onder druk is en reaksietye kan wissel, word noodhulp deel van gemeenskapsweerbaarheid.

As jy meer seker wil voel oor wat om te doen terwyl jy vir professionele mediese hulp wag, is noodhulpopleiding een van die mees praktiese vorme van selfstandigheid en sorg.

Verken opleiding en hulpbronne by die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga by www.firstaidleague.co.za. Selfs ’n paar uur se leer kan vir die res van jou lewe bepaal hoe jy reageer wanneer dit regtig saak maak.