Hartaanvalle bly een van die ernstigste gesondheidsrisiko’s wat mans wêreldwyd raak, ook hier in Suid-Afrika. Tog dink baie mense steeds aan dramatiese tonele soos wat in rolprente uitgebeeld word. In werklikheid begin hartaanvalle dikwels stilweg.

’n Man mag kla van drukking op sy bors ná ’n lang dag. Hy mag skielik baie sweet terwyl hy iets alledaags doen. Hy mag gaan sit omdat hy onverwags moeg of kortasem voel. Soms versprei die ongemak na die arm, kakebeen, skouers of rug. Ander kere voel dit meer soos erge sooibrand of spysvertering as pyn.

Omdat die simptome nie altyd dramaties voorkom nie, hou baie mans eenvoudig aan om te bestuur, te werk of rond te beweeg terwyl hul liggaam reeds in nood verkeer.

Families kyk dikwels later terug en besef die waarskuwingstekens was lank reeds daar vóór die werklike noodgeval plaasgevind het.

Dit is een van die redes waarom noodhulpbewustheid so belangrik is. Om moontlike tekens van ’n hartaanval vroeg raak te sien, beteken dat die noodhulpdienste vinniger ontbied kan word. Dit beteken iemand kan kalm gehou, noukeurig gemonitor en ondersteun word totdat hulp opdaag. En indien daardie persoon skielik bewusteloos raak, word KPR-kennis in daardie eerste paar minute krities, waar elke sekonde tel.

Nog ’n gevaarlike wanopvatting is dat beroertes net bejaarde mense raak.

In werklikheid kan beroertes mans baie jonger raak as wat mense verwag, veral waar hoë bloeddruk, rook, diabetes, stres, slaaptekort of swak leefstylgewoontes betrokke is. Suid-Afrikaners leef ook onder toenemende emosionele en finansiële druk, wat oor tyd ’n groot invloed op gesondheid kan hê.

Die ontstellende deel van ’n beroerte is hoe skielik dit kan gebeur. Een oomblik, praat iemand normaal. Die volgende oomblik raak hul spraak onduidelik of verward. ’n Kant van die gesig begin hang. ’n Arm voel skielik swak. Sommige mense sukkel onverwags om behoorlik te loop of balans te hou sonder om te verstaan hoekom.

In hierdie oomblikke is die korrekte optrede lewensnoodsaaklik.

Noodhulpopleiding leer mense om hierdie waarskuwingstekens vinnig raak te sien en korrek op te tree terwyl noodmediese dienste oppad is. Om iemand veilig, kalm en in die regte posisie te hou terwyl hul asemhaling gemonitor word, kan help om verdere komplikasies gedurende daardie kritieke vroeë oomblikke te voorkom.

Belangriker nog: noodhulpopleiding help mense om hul instinkte te vertrou wanneer iets ernstig verkeerd voel.

Baie Suid-Afrikaanse mans werk in fisies veeleisende omgewings waar beserings deel vorm van die alledaagse risiko. Boupersele, werkswinkels, plase, vervoeromgewings, fabrieke en sekuriteitswerk stel mense gereeld bloot aan traumatiese beserings.

Snye, drukbeserings, valbeserings en ernstige bloeding kan vinnig vererger indien mense paniekerig raak of behandeling uitstel.

Ongelukkig word baie mans van kleins af geleer om pyn te minimaliseer. Om dit “af te skud”. Om aan te hou werk ondanks beserings.

Ernstige bloeding is egter nie iets wat die liggaam self kan beheer nie.

Een van die mees praktiese dele van noodhulpopleiding is om te leer hoe om kalm genoeg te bly om bloeding behoorlik te beheer, skok te verminder en iemand te beskerm totdat noodhulpdienste arriveer. In werklike noodgevalle kan daardie vroeë optrede iemand lank genoeg stabiliseer totdat gevorderde mediese sorg oorneem.

Diabetes raak al hoe meer Suid-Afrikaanse families. Tog word diabetiese noodgevalle gereeld verkeerd verstaan omdat die simptome verwarrend of onverwags kan voorkom.

Iemand met lae bloedsuiker kan skielik bleek, bewerig, aggressief, verward of gedisoriënteerd raak. In openbare ruimtes kan eienaardige gedra aanvaar word as iemand wat onder die invloed van alkohol is.

Wat baie mense nie besef nie, is dat die brein sterk afhanklik is van glukose om normaal te funksioneer. Wanneer bloedsuiker gevaarlik laag daal, begin die liggaam baie vinnig sukkel.

Dit is nóg ’n voorbeeld van hoe noodhulp gaan oor herkenning en bewustheid. Om diabetiese nood te verstaan help mense om meer deernisvol en gepas op te tree terwyl mediese hulp ontbied word indien nodig.

Mensegesondheid is nie net fisies nie.

Regoor Suid-Afrika dra baie mans stres stilweg. Finansiële druk, verhoudingsprobleme, uitbranding, verlies en emosionele uitputting bly dikwels versteek agter roetine, humor of stilte.

Soms begin hierdie emosionele spanning die liggaam fisies beïnvloed. Paniekaanvalle, ernstige angs en emosionele nood kan skrikwekkend soortgelyk aan hartaanvalle voel. Vinnige asemhaling, borsdruk, en duiseligheid kan beide die persoon én hul familie geweldig ontstel.

Hoewel nie elke paniekaanval lewensgevaarlik is nie, behoort emosionele nood nooit bloot afgemaak te word nie.

Een van die mees onderskatte noodhulpvaardighede is die vermoë om kalm rondom ’n ander mens te bly tydens ’n kwesbare oomblik. Gerusstelling, aanmoediging om rustig asem te haal en bloot kalm teenwoordigheid terwyl simptome gemonitor word, kan iemand laat beter voel. 

Noodhulpopleiding is nie net vir gesondheidswerkers of noodpersoneel bedoel is. Noodhulp is daar vir gewone mense in gewone lewensomstandighede.

Ouers. Kollegas. Vriende. Afrigters. Lewensmaats. Bure.

Want die meeste mediese noodgevalle gebeur nie in hospitale nie. Dit gebeur by die huis, by die werk, langs die pad, tydens skoolsport, in die middel van alledaagse lewe.

Die doel van noodhulpopleiding is om mense minder magteloos te laat voel wanneer iets ernstig rondom hulle gebeur.

Tydens Mansgesondheid-bewusmakingsmaand is dit nodig om hieroor te praat.

Te veel mans stel hulp uit omdat hulle niemand wil lastigval nie, swak wil voorkom of erken dat iets verkeerd voel nie.

Om gevaartekens vroeg te herken, iemand kalm te ondersteun en korrek op te tree terwyl noodmediese dienste oppad is, kan help om die mense vir wie ons lief is te beskerm.

Leer meer oor noodhulpopleiding deur die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga hier: https://www.firstaidleague.co.za/training#our-courses

• https://www.heartfoundation.co.za/wp-content/uploads/2017/10/CVD-Stats-Reference-Document-2016-FOR-MEDIA-1.pdf
• https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-attack/symptoms-causes/syc-20373106
• https://cpr.heart.org/en/resources/what-is-cpr
• https://www.heartfoundation.co.za/wp-content/uploads/2017/10/CVD-Stats-Reference-Document-2016-FOR-MEDIA-1.pdf
• https://www.sadag.org/
• https://www.statssa.gov.za/publications/P03093/P030932017.pdf
• https://www.firstaidleague.co.za/training#our-courses
• https://idf.org/our-network/regions-members/africa/members/25-south-africa.html
• https://activo.co.za/2023/09/08/diabetes-in-south-africa-a-rising-concern-and-the-call-for-action/
• https://www.firstaidleague.co.za/blog/post/what-first-aiders-should-know-about-diabetic-emergencies
• https://www.firstaidleague.co.za/blog/post/supporting-mental-health-emergencies-starts-with-calm-confident-care-for-others-and-yourself
• https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4451-panic-attack-panic-disorder

Wanneer mense aan noodhulp dink, dink hulle gewoonlik aan sigbare noodgevalle: ’n brandwond, iemand wat verstik, ’n motorongeluk of iemand wat onverwags inmekaarsak. Noodhulpgereedheid begin egter lank voordat so ’n noodgeval plaasvind. Dit begin by bewustheid.

Soms is die grootste gevaar nie onmiddellik sigbaar nie. ’n Stowwerige stoorkamer, ’n motorhuis wat lank toe was, ’n vakansiehuis wat maande leeg gestaan het, ’n plaasskuur, is gewone plekke wat min mense met ’n ernstige gesondheidsgevaar sal verbind. Tog het onlangse internasionale kommer oor hantavirus die wêreld daaraan herinner dat bewustheid van jou omgewing ook deel vorm van gesondheid en veiligheid.

Vir die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga is dit ’n belangrike herinnering dat noodhulp nie net gaan oor reaksie tydens noodgevalle nie. Dit gaan ook oor voorkoming, die vroeë herkenning van risiko’s en om te weet wanneer om mediese hulp te kry.

Hantavirus verwys na ’n groep virusse wat hoofsaaklik deur knaagdiere versprei word. Mense kan besmet raak deur blootstelling aan knaagdier-urine, mis, speeksel of nesmateriaal, veral wanneer besmette deeltjies in die lug versprei en ingeasem word.

In onlangse weke het hantavirus internasionale nuusopskrifte gehaal ná verskeie sterftes wat verbind is aan ’n uitbreking op ’n passasierskip wat met die Andes-stam van die virus geassosieer word. Internasionale gesondheidsowerhede, insluitend die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO), monitor die situasie noukeurig.

Suid-Afrikaanse gesondheidsowerhede het die publiek versoek om nie paniekerig te raak nie en aangedui dat daar geen bevestigde gevalle is wat van plaaslike knaagdiere afkomstig is nie. Die onderwerp beklemtoon egter iets belangriks vir gewone mense: die waarde van omgewingsbewustheid en vroeë optrede wanneer ongewone gesondheidsrisiko’s betrokke is.

Een van die eerste beginsels wat in noodhulp geleer word, is toneelveiligheid.

Voordat jy iemand anders help, moet jy eers jou omgewing beoordeel. Is die area veilig? Is daar rook, elektriese gevare, verkeer, chemikalieë of ander versteekte risiko’s? Dieselfde beginsel geld vir omgewingsgesondheidsgevare.

Virusse soos hantavirus herinner ons daaraan dat sommige gevare onsigbaar is. Om ’n afgeslote ruimte waar knaagdiere moontlik teenwoordig is binne te gaan sonder behoorlike ventilasie of beskerming, kan mense aan ernstige siektes blootstel. Volgens die CDC  (Centre for Disease Control) vind hantavirusinfeksies dikwels plaas wanneer besmette stofdeeltjies van knaagdiermis of nesmateriaal versteur en ingeasem word.

Dit is waarom bewustheid deel vorm van noodhulpgereedheid. Voorkoming is dikwels die eerste vlak van beskerming.

Hoewel hantavirus skaars bly, is praktiese kennis nodig om moontlike blootstellingsomgewings te verstaan.

Dit kan insluit:

• Stoorkamers of motorhuise wat lank toe was
• Vakansiehuise of -hutte
• Buitegeboue en werkswinkels
• Plaasgeboue
• Areas met sigbare knaagdierbesmettings
• Kampeerterreine of buitelug-akkommodasie

Gesondheidsowerhede beveel aan dat afgeslote ruimtes eers geventileer word voordat dit skoongemaak word, en dat mense nie droë knaagdiermis moet vee of stofsuig nie, aangesien dit besmette deeltjies in die lug kan versprei.

Hierdie raad stem sterk ooreen met noodhulpbeginsels: stop, beoordeel en verminder risiko voordat jy optree.

Nog ’n belangrike deel van noodhulpopleiding is om te herken wanneer iets verkeerd is en betyds professionele hulp te kry.

Vroeë simptome van hantavirus kan aanvanklik soos griep lyk, insluitend:

• Koors
• Moegheid
• Spierpyn
• Hoofpyne
• Duiseligheid
• Naarheid of braking

In ernstige gevalle kan asemhalingsprobleme en respiratoriese nood volg.

Dit is belangrik omdat baie mense vroeë waarskuwingstekens ignoreer en dink dit is bloot verkoue of griep. Maar noodhulpgereedheid sluit ook in om te weet wanneer simptome dringende mediese aandag vereis, veral ná blootstelling aan besmette omgewings.

Die CDC beveel aan dat mediese hulp onmiddellik ingeroep word indien simptome ná moontlike blootstelling ontwikkel. 

Een van die grootste wanopvattings oor noodhulp is dat dit eers begin wanneer iemand beseer word.

In werklikheid sluit noodhulp ook in:

• Voorkoming
• Risiko-bewustheid
• Vroeë herkenning
• Om jouself eerste te beskerm
• Om te weet wanneer professionele hulp nodig is

Hierdie breër begrip word al belangriker namate gemeenskappe nuwe omgewings- en gesondheidsuitdagings ervaar.

Navorsing wat in mediese vaktydskrifte gepubliseer is, beskryf hantavirus steeds as ’n opkomende soölogiese infeksie wat nou gekoppel is aan omgewingsblootstelling en openbare gesondheidsbewustheid.

In praktiese terme beteken dit gewone mense baat daarby om te verstaan hoe omgewing, higiëne, bewustheid en voorbereiding saamwerk.

Vir Suid-Afrikaners vorm omgewingsbewustheid reeds deel van die alledaagse lewe.

Families spandeer gereeld tyd:

• Kampeer
• Stap in die natuur
• Werk buite
• Reis lang afstande
• Besoek plase of bosveld-eiendomme

In hierdie ruimtes word mense reeds aangemoedig om bewus te wees van slange, brande, dehidrasie, weerstoestande en beseringsrisiko’s. Om potensiële omgewingsgesondheidsgevare veilig te herken en te bestuur, brei bloot hierdie ingesteldheid van voorbereiding verder uit.

Dit is belangrik om te noem dat Suid-Afrikaanse gesondheidsowerhede aangedui het dat daar tans geen bewys is van plaaslike hantavirus-oordrag deur Suid-Afrikaanse knaagdiere nie. Tog bly openbare bewustheid waardevol, aangesien wêreldreise, omgewingsblootstelling en nuwe aansteeklike siektes steeds moderne openbare gesondheid beïnvloed.

Uiteindelik herinner hantavirus ons aan iets dieper oor noodhulpgereedheid:

Kennis vermy paniek en bemagtig.

Dit gaan daaroor om jou omgewing te verstaan. Om risiko’s raak te sien. Om te weet hoe om jouself te beskerm terwyl jy ander help en om vroeg op te tree wanneer iets nie normaal lyk nie.

Die meeste noodgevalle gebeur onverwags. Kalm, ingeligte besluite begin lank vóór die noodgeval self.

By die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga glo ons dat noodhulpopleiding oor meer gaan as net die memorisering van stappe. Dit gaan oor die ontwikkeling van selfvertroue, bewustheid en goeie oordeel om verantwoordelik op te tree in die werklike lewe.

Want soms is die belangrikste noodhulpvaardigheid die vermoë om risiko raak te sien voordat dit ’n krisis word.

Leer meer oor ons kursusse hier: https://www.noodhulpliga.co.za/opleiding. 

• CDC – About Hantavirus.
• CDC – Hantavirus Prevention
• WHO – Hantavirus Cluster Linked to Cruise Ship Travel
• NICD South Africa – Hantavirus Pulmonary Syndrome Updates
• The Guardian – What is Hantavirus?
• NIH PMC – Hantavirus Infections: Treatment and Prevention
• StatPearls – Hantavirus Pulmonary Syndrome

Verskeie geloofwaardige verslae wat na die Nasionale Departement van Gesondheid verwys, dui op ’n tekort van 2 221 ambulanse in die openbare sektor. Met ander woorde, die stelsel probeer miljoene mense bedien met minder voertuie as wat nodig is om aan die vraag te voldoen.

In beriggewing waarin kommentaar aan ’n woordvoerder van die Departement van Gesondheid toegeskryf word, word aangedui dat slegs 4 007 ambulanse oor al nege provinsies in bedryf was, teenoor ’n beraamde behoefte van meer as 6 000, gebaseer op bevolkingsgetalle en aanbevole dekking.

Wanneer ambulanse beperk is, hoop oproepe op, landelike afstande word selfs moeiliker om te dek, en reaksietye rek. Die harde waarheid is dat die eerste persoon wat help in sommige noodgevalle ’n ouer, onderwyser, kollega, buurman of toevallige verbyganger kan wees.

Suid-Afrika het wel EMS-reaksietydstandaarde vir hoë-prioriteit oproepe (dikwels Priority 1 genoem). ’n Tegniese regeringsverslag dui op teikens van 15 minute in stedelike gebiede en 40 minute in landelike gebiede vir Priority 1-pasiënte.

Hierdie teikens is belangrik omdat dit wys waarna noodhulp streef. Wanneer hulpbronne egter oorlaai is, lyk die werklikheid dikwels anders. Die gaping tussen “wat behoort te gebeur” en “wat werklik gebeur” is presies waar noodhulp krities raak.

Om EMS-tekort te verstaan, beteken ook om na die mense agter die stelsel te kyk. ’n Eweknie-geëvalueerde arbeidsmagstudie wat data van die Gesondheidsberoepsraad van Suid-Afrika (HPCSA) ontleed het, het slegs 56 894 geregistreerde noodsorgpersoneel in 2019 aangeteken. Die studie het ook langtermyn-bekommernisse uitgelig oor of die aanbod tred kan hou met die land se behoeftes.

Dit is belangrik om duidelik te wees: registrasiesyfers is nie dieselfde as “ambulanse wat vandag op die pad is” nie, en nie almal wat geregistreer is, werk noodwendig in die openbare EMS nie. Tog bly dit ’n waardevolle en verifieerbare aanduiding van die breër noodsorg-arbeidsmag en die druk waaronder dit funksioneer.

Die Nasionale Departement van Gesondheid beskryf ook EMS-toesig en stelselversterking as ’n formele funksie binne sy Primêre Gesondheid sorgprogram, wat wys dat EMS-bestuur op nasionale vlak erken word.

Wanneer iemand beseer word of skielik siek raak, hoef jy nie “alles” te doen nie. Jy moet net die regte stappe dadelik neem, kalm en veilig.

Noodhulp kan:

• Die lugweg oop hou en asemhaling ondersteun.
• Erge bloeding beheer.
• Die risiko van skok verminder.
• Iemand ondersteun tydens ’n epileptiese aanval.
• Help tydens versmoring.
• Vroeë KPR begin wanneer die hart ophou klop.

Hierdie optrede vervang nie EMS nie. Dit oorbrug tyd, en tyd is presies wat skaars is wanneer die stelsel onder druk is.

Hier is algemene situasies waar noodhulp ’n tasbare verskil kan maak:

1)  Borspyn of ineenstorting

As iemand ineenstort en nie reageer nie, kan vroeë KPR bloedsirkulasie aan die gang hou totdat gevorderde hulp arriveer. Baie mense vries uit vrees om iets verkeerd te doen. Opleiding vervang daardie vrees met eenvoudige, duidelike stappe.

2)  Padongelukke en ernstige bloeding

By ernstige trauma kan onbeheerde bloeding vinnig noodlottig wees. Om te weet hoe om direkte druk toe te pas, ’n wond korrek te verbind en iemand warm en stil te hou, kan verdere verswakking voorkom.

3)  Allergiese reaksies

Anafilakse kan vinnig eskaleer. Om die tekens te herken, vroeg hulp te ontbied kan ʼn lewe red.

4)  Kinders en sportbeserings

Van kopstampe tot frakture -  noodhulp help jou om te reageer sonder om die besering te vererger, terwyl die kind kalm en ondersteun voel.

Die meeste mense dink eers aan noodhulp ná ’n skrikwekkende voorval. Maar opleiding vóór iets gebeur, verander alles. Dit gee jou:

• Selfvertroue om op te tree eerder as om te paniekerig te raak.
• Vaardighede wat by die huis, werk, skool en in openbare ruimtes geld.
• ’n Rustiger ingesteldheid tydens noodgevalle.
• Die vermoë om iemand wat jy liefhet, of selfs ’n vreemdeling, te help.

In ’n omgewing waar EMS-hulpbronne onder druk is en reaksietye kan wissel, word noodhulp deel van gemeenskapsweerbaarheid.

As jy meer seker wil voel oor wat om te doen terwyl jy vir professionele mediese hulp wag, is noodhulpopleiding een van die mees praktiese vorme van selfstandigheid en sorg.

Verken opleiding en hulpbronne by die Suid-Afrikaanse Noodhulpliga by www.firstaidleague.co.za. Selfs ’n paar uur se leer kan vir die res van jou lewe bepaal hoe jy reageer wanneer dit regtig saak maak.